Motivation is a Bubble - Habits are Permanent

⭐Motivation એટલે શું?

મન માં નક્કી કરેલા કોઈ કાર્ય ને પૂર્ણ કરવા માટે આગળ વધવા માટેનું પીઠબળ એ જ Motivation.

 

પણ શું દર વખતે એ બળ મળે તો જ આગળ વધી શકાય? 

એવું સમીકરણ તો ના જ બનવું જોઈએ; એવી dependency તો મોંઘી પડે આપડા જીવન માં. 

 

Motivation = Kick. It doesn't stay always. એની અવર-જવર ચાલતી રહે. 

 

આપણી આજુબાજુ ઘણી વાર સાંભળવા મળે: 

- “મને motivation મળતું નથી, એટલે હું workout skip કરું છું.” 

- “Exam આવે છે, motivation ના મળે તો study કેમ થાય?”
- "Room clean કરવો છે પણ નથી motivation નથી આઈ રહ્યું યાર!" વગેરે વગેરે... 

  

સાચું કહું તો – motivation એ bubble જેવું છે. આવે છે, ફાલે છે અને ફૂટી જાય છે.
Long-term growth માં motivation નથી ચાલતું. Only habits work.

 

PC: MYSTUDYCART Pinterest

 

 🌸External Motivation નો ફાળો 

આપણી આજુબાજુ કેટલા બધા motivational speakers થઇ ગયા છે ને? કશું ખોટું નથી એમાં – કોઈને સાંભળવા કે વાંચવા થી જો આપણને actions લેવા માટે પ્રોત્સાહન મળતું હોય તો એ તો સારી બાબત છે.

પણ વિચારવા જેવું એ છે કે કેમ અચાનક motivational speakers નો રાફડો ફાટી ગયો છે?

 

જયારે demand વધે ત્યારે જ supply પણ વધે.

 

Demand ક્યારે વધી motivation માટે external પરિબળ પર dependent રહેવાની? જયારે આપણી મૂળભૂત આદતો ત્યાં કાચી પડી. ને એમ supply એટલો બધો વધ્યો કે ચારે બાજુથી વણમાંગી સલાહના રૂપમાં અઢળક મોટીવેશન મળવા લાગ્યું જેના પરિણામે ઉલ્ટુ મગજ વધારે બોખલાયુ ને એમાંય પાછું જેના માં information filter કરવાની આવડત/વિવેક બુદ્ધિ નથી એ તો વધારે confuse થયા.

🤔તો એવું શું છે કે જે Motivation વગર પણ એક Reliable Boost બનીને આપણી સાથે life માં રહે છે? - આપણી આદતો. 

 

થોડાક examples થી સમજીએ. આમાંનું ઘણું બધું તમે પણ અનુભવતા જ હશો.

 

✅ Habits Required
⚠️ Impact without Habits

1) Gym / Yoga class join કરવું 🏋️‍♀️

• ✅Consistently 1-1 કલાક ત્યાં જઈને exercise કરવી, regular sleep cycle. 
• ⚠️ભરેલી Fees બાતલ😄- Netflix wins again...🍿

2) Home gardening - બહુ બધા plants લાવી દેવા 🌿

• ✅રોજે રોજ watering & nurturing કરવું. 
• ⚠️RIP plants 🌱💀 - RIP enthusiasm too 😅

3) Reels જોઈને books order કરી દેવી 📚🤓

• ✅Daily minimum 15-20 mins reading કરવું.
• ⚠️Cluttered bookshelf - books still waiting for your warm touch 🥲

4) Diet chart ફ્રિજ પર ચોંટાડવો 🥗

• ✅Daily mindful eating.
• ⚠️Chart on fridge, pizza in hand 🍕😄

5) Content Creation accounts બનાવી દેવા 🎥

• ✅Regular posting & idea planning, writing, jotting down thoughts etc
• ⚠️Account archived... motivation died before the first post... 💀

6) Room de-cluttering

• ✅Regular mindful buying and de-cluttering. 
• ⚠️Confusion won again... back to clutter & procrastination 🙈

અને આવું તો બીજું ઘણું બધું ..... 

 

So basically,  

Motivation એ શરૂઆતનો “જોશ” છે,
પણ habit એ એન્જિન છે જે સફર ચાલુ રાખે છે.

 

જેમ કે alarm clock (External Trigger) તમને જગાડે, પણ સાથે Snooze નું risk તો ખરું જ. પણ Habits (Internal System) થી automatic body clock set થઇ જાય તો પછી જાગવા માટે રોજ alarm ની જરૂર નથી રહેતી.

 

👉 Motivation is temporary, Habits are permanent.

જે તમને આજે inspire કરે છે, એ કાલે boring લાગશે. પણ જો આદતો તમારા રોજિંદા જીવનની Body Clock સાથે તાલ મેલ માં આવી જશે તો કોઈ Special Boost વગર પણ તમારી ગાડી effortlessly ચાલતી રહેશે.

Motivation ના જે quotes કે speech થી તમે inspire થયા હતા, એક step આગળ વધવા માટે પ્રોત્સાહન મળ્યું હતું એ જ repeat સાંભળશો તો એવું લાગશે કે ખબર જ છે આ બધું. એ વખતે કદાચ એવી Kick નહીં મળે જે પહેલી વાર મળી હતી, boring પણ લાગી શકે. પણ આદતોનું આના કરતા વિપરીત જ છે. જે habit તમે rational (તર્કસંગત) mind થી બનાવો – એ automatic થઈ જાય છે, effortless.

 

🤔તો, આ આદતો ને develop કઈ રીતે કરવી?

Online research કરશો તો આ topic પર ઢગલા બંધ motivation (કે ખાલી temporary ધક્કો?) મળે એવું material available છે પણ કદાચ Book ની size કે audio ની duration જોઈને જ motivation નો ફુગ્ગો ફૂટી જાય છે કે આટલું બધું કોણ કરે! 😀 ને આપણે ફરી પાછા Instagram પર આવી જઈએ છે 30-30 seconds માં મળતું motivation કે entertainment લેવા. સ્વાભાવિક છે, થાય આવું.

✏️મને આ topic પર લખવાનું મન થયું એના બે કારણો હતા:

1) મારા સૌથી પહેલા બ્લોગના એક reader એ આ topic પર લખવા માટે request કરી હતી.

 

 

 

2) મોટા ભાગ ના સિદ્ધાંતો માં શાસ્ત્ર એ શ્રેષ્ઠ પ્રમાણ છે એવું મારું માનવું છે તેથી આ topic પર પણ શાસ્ત્ર ના reference થી મારી સમજણ પ્રમાણે કાંઈક લખવું હતું જેના benefits મેં અનુભવ્યા છે. 

🧘‍♀️પતંજલિ યોગસૂત્રના અધ્યાય સમાધિપાદ માં કોઈ પણ આદત develop કરવામાટે ના અભ્યાસ/practice ને દ્રઢ કરવા માટે આ સૂત્ર નો ઉલ્લેખ છે. 

 

स तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमिः - PYS 1.14 

(i.e: લાંબા સમય સુધી, સતત અને શ્રદ્ધાપૂર્વક કરાયેલો તે અભ્યાસ દૃઢ અવસ્થાવાળો/પાક્કા પાયાનો બની જાય છે.)

 

Habit development & modern day context માં સમજીએ તો કોઈ પણ હાથ માં લીધેલું કાર્ય;

 

1) લાંબા સમય સુધી,

2) અવિરતપણે (Uninterruptedly/Consistently) & 

3) આદરભાવ & શ્રદ્ધાપૂર્વક 

 

કરવામાં આવે તો તે તમારા માટે આદત બની જાય છે (Habit Automation). પછી એ કામ કરવા માટે કોઈ ખાસ external motivation factor પર dependent નથી રહેવું પડતું. 

સ્વાભાવિક રીતે પ્રશ્ન થાય કે; 

1) લાંબો એટલે કેટલો સમય?,

2) અવિરતપણે એટલે કેટલું consistent & કેટલું plus-minus ચાલે? & 

3) વચ્ચે ડગમગી ગયા તો?

1) दीर्घकाल: કેટલો સમય - આનો કોઈ એક universal જવાબ નથી. દરેક વ્યક્તિની મનોદશા, મનની ચંચળતા અને સંજોગો અલગ હોય છે. પરંતુ પતંજલિનું “दीर्घकाल” સૂચવે છે કે, એટલો સમય, જેટલો મન નવી દિશામાં automatic ચાલવા માંડે.

શરૂઆતમાં મનને સમજાવવું પડે😫, પછી એની સાથે થોડો સંઘર્ષ કરવો પડે😤, અને અંતે મન એ દિશામાં આપોઆપ વળે 😇 - એ જ પાક્કો પાયો (Firm Grounding).

2) Consistency vs Perfection

અવિરતપણે એટલે કે, હાથ માં લીધેલા કાર્ય માટે strive to "show up everyday". Possible નથી કે દરરોજ 100% intensity સાથે જ કામ થાય પણ રોજ કોઈક ને કોઈક સ્વરૂપે Goal સાથે જોડાયેલા રહો.

જે દિવસે શક્ય ન હોય, એ દિવસે minimum form માં - 5 મિનિટ તો 5 મિનિટ પણ કરવું એટલે કરવું. એનાથી આપણા mind માં એક consistency ની pattern develop થાય છે  જે habit automation માટે ખુબ જરૂરી છે.

Worst case  માં ક્યારેક એક દિવસ skip થઇ જાય છે તો never allow yourself to skip it consecutively on next day. NEVER.

Consistency ≠ intensity
Consistency = Continuity in intention and action. 

3) વચ્ચે ડગમગી ગયા તો?

- Step 1 & 2 માં જયારે એક સ્થિરતા આવી જશે પછી નાના નાના pleasant અનુભવો થશે જેમાં સૂક્ષ્મ સ્તર પર તમને થોડું habit automation & work satisfaction feel થતું હોય એવું લાગશે - આ બધા થી mild kick મળતી હોય એવું જણાશે. જે Kick external motivation ના ફુગ્ગા રૂપે મળે છે એના કરતા આ self satisfaction & proud થી મળતી kick એ long lasting હોય છે. (યોગિક દ્રષ્ટિકોણ માં આવા અનુભવો ને દૈવીય/દિવ્ય અનુભૂતિ કહે છે) 

- જયારે મન ડગમગ થાય, જે દિવસે Work Skip કરવાનું મન થાય ત્યારે આ feelings & Outcomes ને યાદ કરવાથી મદદ મળશે. કારણકે આ feeling એક milestone achievement જેવી છે જે માત્ર consistency જ આપી શકે - એક દિવસ ની આળસ આ milestone ને ફરીથી  બહુ દૂર મૂકી દે છે જે ખુબ discouraging/હતાશાપૂર્ણ છે. (Step 1 માં જે મન સાથે સંઘર્ષ કરવાની વાત છે ને, એ અહીં જરૂર પડે છે.)

- હજુ પણ મન ને બહુ મનાવવું પડતું હોય તો પોતાના માટે એક reward system બનાવી શકાય. નાના નાના milestones પુરા થાય ત્યારે પોતાના માટે કશુંક gift લેવી અને એવો નિયમ કરવો કે જો કાંઈ ભૂલ થાય તો નાની એવી સજા પણ ગોઠવવી & Gift delay કરવી - આ રીતે કામ માં થોડું fun element પણ add થઇ શકે (Book Ref: Million copy bestseller Atomic Habits by James Clear). 

Personally, હું એવું માનું છું કે આ level સુધી ના આવવું પડે તેવો જ આગ્રહ રાખવો - કારણકે મન એવું છે ને કે આ "Reward System of Gift & Punishment" ને set કરવામાં પાછું કંટાળી જાય - system design કરવામાટે પાછું external motivation ગોતવા જવું પડે. 😂 because;

It's not motivation that keeps us going.
It's knowing that something is working.

- તો પણ કોઈ કારણ થી નિયમ તૂટે છે તો Guilt થી નહિ પણ Gentle Restart થી ફરી થી જોડાઈ જવું. જે રીતે Meditation દરમિયાન મન ભટકે એ સમયે teacher કહે છે - “ફરી શ્વાસ પર ધ્યાન લાવો.”. એ જ સિદ્ધાંત જીવનમાં પણ લાગુ પડે છે.

"Falling off the path is not failure; not returning is.”

4)  આદરભાવ & શ્રદ્ધાપૂર્વક કામ 

- Step 1/2/3 ના કોઈ પણ stage માં ગમે તે challenges આવે તો પણ આપણે નક્કી કરેલા motive પ્રત્યે respect રાખી ને આગળ વધતા રહેવું - નહિ તો આપણા લીધેલા સંકલ્પો જો આપણે જ પુરા ના કરીએ તો પોતાની નજર માં ઝૂકવા જેવું છે. આમ આગળ વધવા માટે જે આંતરિક બળ જોઈએ એ છે faith. એ પણ ત્યારે develop થાય છે જયારે Step 3 વાળા pleasant અનુભવો થવા લાગશે. (જેમ નશાની લત માણસને automatic ખેંચે છે, trust me; એમ જ આવા સુખદ અનુભવો આપણને attract કરે છે અને આ રીતે જ થાય છે habits નું automation)

ઓશો કહે છે કે જયારે તમે તમારું કામ enjoy કરો છો ત્યારે કામ જ તમારા માટે ધ્યાન/meditation/dopamine બની જાય છે. મારી દ્રષ્ટિ એ જો આ રીતે આપણા targets achieve કરવાનો પ્રયત્ન કરીએ તો આ શક્ય છે. 

CONCLUSION

એટલે ગમે તે હોય, મન ને પંપાળતા પંપાળતા discipline તો શીખવાડવું જ પડે; discipline વગર habit development શક્ય જ નથી. બાકી જેને average life સ્વીકારી ને ઝુંડ સાથે ચાલ્યા કરવું હોય એના માટે તો કોઈ સિદ્ધાંત કે શાસ્ત્ર પ્રમાણ - કશું matter નથી કરતુ. 🙃 આવા લોકો માત્ર પોતાનું જ નહિ, પોતાના પરિજનો નું & ultimately સમાજ નું પણ અહિત કરે છે. 🤦‍♀️

✍️ વાંચવા માટે આભાર 🙏 – ભુમિ ગોકલાણી

I hope this inspires you to TAKE ACTION on your pending TODOs!

તમારા વિચારો કોમેન્ટમાં જરૂર લખશો 🙏